على اصغر شميم

303

ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )

مقر پرنس او ويلز « 1 » ترتيب داد و شاه و همراهانش در آن ضيافت حضور يافتند « 2 » . شاه پس از چند روز توقف در لندن ، عازم پاريس شد و روز چهاردهم سپتامبر 1902 از پاريس به سمت ورشو ( مركز حكومت لهستان كه آن‌زمان تابع روسيه تزارى بود ) حركت كرد و از راه روسيه به ايران بازگشت . بنابر گزارش‌هاى رسيده از پاريس ، هزينه‌ى مهمانخانه‌ى شاه و همراهانش در آن شهر ، روزانه بالغ بر 6000 ( برابر 240 ليره انگليسى ) بوده است . تعرفه‌ى جديد گمركى هنگامى كه امين السلطان براى دومين بار از روسيه درخواست وام كرد ، يكى از شرايط روسيه براى اعطاى وام ، علاوه بر آنچه در وام اول پيش‌بينى شده بود ، اين بود كه دولت ايران در مقررات بازرگانى و تعرفه‌ى گمركى موجود تجديدنظر كند و نرخ گمرك را به نفع روسيه تقليل دهد . دولت ايران ، به اشاره‌ى روسيه تزارى يك هيئت مستشارى بلژيكى را مركب از شش نفر به رياست نوز « 3 » براى خدمت در گمرك ايران استخدام كرد و اين هيئت از سال 1321 قمرى ( 1903 ميلادى ) كار خود را در ايران آغاز كردند . نوز و امين السلطان با زرنگى و زبردستى خاصى مذاكرات محرمانه درباره‌ى قرارداد و تعرفه‌ى جديد گمركى با نمايندگان روسيه را كه از سال 1320 قمرى آغاز شده بود ، دنبال و پس از عقد قرارداد جديد ، در سال 1321 قمرى ، آن را انتشار دادند و تعرفه‌ى جديد به مرحله‌ى اجراء درآمد .

--> ( 1 ) - Prince of Wales ( 2 ) - روزنامه‌ى تايمز لندن در شماره‌ى مورخ 23 آگوست ( اوت ) خود ، او را ( مظفر الدين شاه ) چنين ستود كه « منافع انگلستان در سايه‌ى ايران مستقل و نيرومند به بهترين وجهى تأمين تواند شد . » در اين هنگام روزنامه‌ى نوويرمياى روسى ايران را آگاه مىنمود كه حرص و هواى نفس انگلستان در جهان‌گشايى به حدى است كه در همين موقع گفتگو از مناطق نفوذ ايران را مىنمايد . چند روز بعد در 17 سپتامبر ، سه روز پس از عزيمت شاه از پاريس به سوى ورشو ، همان روزنامه نوشت : « ايران مىبايد استقلال خود را ملحوظ خاطر داشته و با قدرت ، آزادى خود را از هرگونه مداخله‌ى بيگانگان مصون بدارد . » و چنين ادامه داد كه « يكى از سه راهى كه مىتوان به درياهاى آزاد رسيد در دامن كشور ايران است ولى اين موقعيت جغرافيايى به ما اجازه نمىدهد كه هواى سيادت در متصرفات شاه را در سر بپرورانيم » و با ترديد خاطرنشان مىساخت كه چه بسا انگلستان مانند روسيه در اين قضيه علاقه‌مند نباشد ( انقلاب ايران ، تأليف ادوارد براون ) . ( 3 ) - Nause